یکی از آسیب های مفصلی شایع که اغلب به صورت ناگهانی یا بر اثر ضربه و زمین خوردن اتفاق می افتد دررفتگی زانو است.

دررفتگی زانو با درد بسیار شدیدی همراه است و با توجه به ناپایداری در مفصل زانو اختلال در حرکت را برای فرد به همراه می آورد.

دررفتگی زانو چیست؟

یکی از پرکاربردترین مفاصل بدن مفصل زانو است که در راه رفتن، نشستن و حفظ تعادل نقش بسیار مهمی دارد.

هرگونه اختلالی که در عملکرد مفصل زانو رخ دهد با محدودیت های جدی همراه است، آسیب های زانو معمولا به تدریج افزایش پیدا کرده و به طور ناگهانی فرد را غافلگیر می کند.

در رفتگی زانو به حالتی گفته می‌شود که در آن استخوان های تشکیل دهنده مفصل زانو از موقعیت طبیعی خود خارج شده و وضعیت مفصل به طور ناگهانی به هم می خورد.

تغییر وضعیت مفاصل باعث می‌شود تا ساختار آن تغییر کرده و از آنجایی که زانو پیچیده ترین و پرتحرک ترین مفصل بدن است شرایط سخت و دشواری را برای بیمار ایجاد می کند.

اساسا دررفتگی زانو زمانی اتفاق می افتد که کشکک زانو که در جلو قرار می گیرد از شیار خود در انتهای استخوان ران خارج شود و در قسمت خارجی مفصل زانو قرار بگیرد.

از آنجایی که دررفتگی زانو یک شرایط کاملا غیر طبیعی محسوب میشود می تواند باعث کشیدگی یا پارگی تاندون ها و رباط ها شود و به همین دلیل است که محدودیت های حرکتی بر اثر دررفتگی زانو بسیار طولانی و پیچیده هستند.

انواع دررفتگی زانو

دررفتگی زانو برای همه افراد به یک شکل و با یک شدت اتفاق نمی افتد، دررفتگی زانو می تواند در بخش های مختلف مفاصل باشد که شدت آسیب و البته عوارض آن نیز متغیر است.

دررفتگی کشکک زانو

گاهی دررفتگی به صورت آسیب دیدگی کشکک زانو رخ می دهد، به گونه ای که کشکک از شیار طبیعی خود جابجا شده و اغلب به سمت خارج متمایل می‌شود.

معمولا بر اثر حرکات چرخشی ناگهانی یا ضربات شدید چنین نوع دررفتگی زانو اتفاق می افتد.

معمولا شدت و عوارض این نوع از دررفتگی زانو خفیف تا متوسط است، باعث درد و تورم می‌شود و محدودیت های حرکتی را ایجاد می کند.

دررفتگی کامل مفصل زانو

در صورتی که دررفتگی زانو به صورت کامل اتفاق بیفتد به این معناست که استخوان ران نسبت به استخوان ساق پا که می تواند در جهات جلو، عقب  داخل و خارج بچرخد جابه جا می‌شود.

معمولا دررفتگی کامل زانو یک وضعیت حاد و اورژانسی محسوب میشود و خطر آسیب دیدگی عروق خونی، عصب ها و رباط های اصلی زانو نیز وجود دارد.

دررفتگی مادرزادی کشکک

گاهی در رفتگی زانو به صورت مادرزادی رخ می دهد، دررفتگی مادرزادی زانو یک وضعیت دائمی است که از بدو تولد وجود دارد و معمولا به دنبال اختلالات رشدی مفصل زانو اتفاق می افتد.

شدت این نوع در رفتگی برای افراد متفاوت است البته در صورتی که فرد درمان نشود اختلال در راه رفتن، بد شکل شدن اندام های تحتانی و درد مزمن برای آنها رخ می دهد.

دررفتگی زانو چه علائمی دارد؟

کوچکترین میزان آسیب در زانو هنگام حرکت با درد و مشکلات زیادی همراه هست، اگر آسیب های جدی تر و پیچیده تری مثل دررفتگی زانو اتفاق بیفتد قطعا علائم شدیدتری را بیمار متحمل میشود.

هرچقدر که آسیب های مربوط به زانو وسیع تر باشد مشکلات و حتی عوارض پس از آن نیز وسیع تر خواهد بود.

• درد شدید: معمولا زمانی که در رفتگی زانو با هر مقداری اتفاق می افتد درد بسیار شدید و غیرقابل تحمل بلافاصله پس از آن ایجاد می‌شود، این افراد اگر کوچکترین میزان تحرک را داشته باشند درد آنها بدتر شده و ادامه دار می‌شود.
• تغییر شکل زانو: در رفتگی زانو باعث تغییر شکل زانوها میشود، از آنجایی که مفصل موقعیت صحیحی ندارد ممکن است کج شده یا ظاهر نامناسب به خود گیرد.
• تورم زانو: بر اثر دررفتگی زانو تورم شدید و سریع در زانو حتمی خواهد بود، از آنجایی که بافت ها آسیب می بینند و خونریزی داخلی اتفاق می افتد تورم سریع و نگران کننده چندان دور از انتظار نیست.
• ناتوانی در حرکت: زمانی که دررفتگی زانو رخ می دهد حرکت دادن زانو و تحمل وزن بدن بر روی پا عملا غیرممکن است.
• آسیب عصبی: این افراد گاها دچار نشانه های آسیب عصبی میشوند که شامل بی حسی، گزگز یا ضعف در ساق پا می‌شود. از آنجایی که این آسیب بسیار وسیع است وضعیت کلی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد.
• تغییر رنگ پوست زانو: ممکن است در محل آسیب سردی، رنگ پریدگی یا کاهش نبض پا را تجربه کنید که احتمالا این موارد مربوط به آسیب دیدگی عروق در پی دررفتگی زانو می باشند.

دلایل دررفتگی زانو چیست؟

اگر نیرویی شدید و غیر طبیعی به مفاصل زانو وارد شود قطعا رباط های پایدار و حتی تاندون ها نمی توانند موقعیت مفصل را به تنهایی حفظ کنند.

اگر ضربه بسیار شدید باشد یا حوادث پرخطر اتفاق بیفتد آسیب های همزمان در رباط ها، استخوان ها، اعصاب و عروق خونی حتمی خواهد بود.

پزشکان بر این باورند که اگر ضعفی در  مفصل زانو وجود داشته باشد سبب ناپایداری زانو میشود که حتی کوچک ترین حوادث یا ضربات نیز می تواند در رفتگی زانو را رقم بزند.

معمولا در تصادفات رانندگی به دلیل ضربات شدیدی که داشبورد یا اجسام سخت به زانو وارد می کنند باعث میشود در رفتگی زانو رخ دهد.

البته این مسئله بر اثر سقوط از ارتفاع زیاد نیز محتمل بوده و فشارهای ناگهانی یا غیرطبیعی که هنگام برخورد با زمین به زانو وارد میشود باعث دررفتگی خواهد شد.

در رفتگی زانو در ورزش های پربرخورد مثل فوتبال و اسکی بسیار شایع است. در هر صورت با هر علت و هر شدتی که ضربه مستقیم و شدید به زانو وارد شود احتمال دررفتگی بسیار زیاد خواهد بود.

برخی از افراد بنا به دلایل مختلف یا گاهی به صورت مادرزادی درگیر ناپایداری کشکک زانو هستند به این معناست که تاندون ها و رباط هایی که زانو را در جای خود نگه می دارند شل و ناپایدار هستند.

این افراد ممکن است بر اثر بیماری های آناتومیک قبلی یا یک حادثه ای که در گذشته تجربه کرده اند به چنین وضعیتی رسیده باشند، در نهایت کوچکترین ضربات یا اتفاقات می تواند باعث دررفتگی زانو شود.

چگونه دررفتگی زانو را تشخیص دهیم؟

برای تشخیص دررفتگی زانو که یک وضعیت اورژانسی و حاد محسوب میشود باید بلافاصله به مراکز درمانی و پزشک مراجعه کنید.

برای بررسی دقیق آسیب‌های زانو، ارزیابی رباط‌ها و انتخاب بهترین روش درمان، مراجعه به دکتر مهدی درزی، متخصص ارتوپدی و جراحی زانو، می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از عوارض بلندمدت این آسیب داشته باشد.

برای شروع ارزیابی و تشخیص در رفتگی زانو بررسی شکل ظاهری زانو به پزشک کمک زیادی می کند، همچنین میزان درد و تورم بیمار، دامنه حرکتی و وضعیت نبض و حس پا نیز در تشخیص در رفتگی زانو بسیار مهم است.

پزشکان سعی می کنند میزان جریان خون و عملکرد عصب های حیاتی زانو را بررسی کنند تا اگر آسیب در شریان ها و عصب های اطراف مفصل وجود دارد هرچه سریع تر برای بهبود و جلوگیری از آسیب های بیشتر اقدام کنند.

به طور معمول برای تشخیص در رفتگی زانو پزشکان سونوگرافی داپلر یا آنژیوگرافی را مناسب می دانند تا بتوانند آسیب هایی که احتمالا به عروق پا وارد شده است هرچه سریع تر شناسایی کنند.

در این مورد معاینه بالینی نیز کاربرد دارد، پزشک تغییر شکل مفصل، علائم عصبی یا عروقی را بررسی می نمایند.

رادیوگرافی ساده برای تایید جابجایی زانو مورد استفاده قرار می گیرد و شکستگی های همراه با این آسیب را نیز بررسی خواهند کرد.

در صورتی که پزشک احتمال دهد پارگی مینیسک زانو، رباط ها، غضروف یا بافت های نرم اطراف زانو هم آسیب دیده اند برای تشخیص دقیق از روش ام آر آی استفاده خواهند کرد.