پای پرانتزی یکی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های اسکلتی است که می‌تواند در کودکان و بزرگسالان دیده شود.

در این عارضه، هنگام ایستادن با وجود چسبیدن قوزک پاها به یکدیگر، بین زانوها فاصله قابل‌توجهی ایجاد می‌شود.

پای پرانتزی در بسیاری از کودکان تا حدود دو سالگی بخشی از روند طبیعی رشد است، اما در برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی، بیماری‌های استخوانی یا سایر مشکلات نیاز به بررسی و درمان دارد.

اگر می‌خواهید با علت‌های ایجاد پای پرانتزی، علائم، روش‌های تشخیص و مؤثرترین راه‌های درمان آن آشنا شوید، تا پایان این مقاله همراه ما باشید.

علت های ایجاد پای پرانتزی

عواملی که موجب ایجاد پای پرانتزی یا ژنوواروم می‌شوند عبارت است از:

• کبود ویتامین D
• ژنتیک
• بیماری بلانت
• بیماری روماتیسم
• شکستگی و آسیب در استخوان
• بیماری راشیتیسم (نرمی استخوان)
• ضعف در عضلات
• چرخیدن پاها به سمت داخل
• استفاده بیش‌ازحد از پوشک در زمان نوزادی
• اضافه وزن و چاقی در کودکان و بزرگسالان
• وضعیت نامناسب نشستن و ایستادن‌ها
• عفونت در استخوان های ناحیه زانو
• اختلالات متابولیک استخوان
• ضعف یا کوتاهی عضله همسترینگ
• کوتاهی عضلات ناحیه داخلی، نظیر عضلات نیمه غشایی و نیمه وتری، راست داخلی و درشت نی قدامی
• کشیدگی رباط‌ها و کپسول خارجی زانو، کوتاهی رباط‌ها و کپسول جانبی داخلی زانو و مچ پا
• آرتروز یا همان استئوآرتریت
• شکستگی‌های انتها استخوان ران که باعث بد جوش خوردن شده‌اند.
• عفونت و تومور
• بیماری پانژه
• کاهش مواد معدنی مورد نیاز در بدن
• مسموم شدن با سرب و فلوراید

علائم پا پرانتزی

بیمارانی که که دچار ناهنجاری زانوی پای پرانتزی می شود، علائم متفاوتی دارند که بسته به شدت بیماری و سن شخص این علایم بروز می‌کنند.

برخی از رایج ترین علائمی که از طریق آن ها می توانید این وضعیت را شناسایی کنید عبارتند از:

• آشکارترین نشانه آن فاصله زانو ها از یکدیگر است
• فردراه رفتن غیر طبیعی دارد
• ایجاد ساییدگی در لبه های خارج کفش فرد مورد نظر
• درد در پا یا مچ پا
• کاهش بازه حرکتی در پاها یا ناحیه باسن
• در موارد شدید مشکل در دویدن یا راه رفتن
• آرتریت پیشرونده زانو (در بزرگسالان)
• لرزش یا بی ثباتی در زانوها

علائم پاپرانتزی در کودکان

• فاصله غیرطبیعی بین مچ پاها اولین نشانه پاپرانتزی در مراحل اولیه رشد کودک است.
• انحراف غیرمعمول زانو در خردسالی که ممکن است با افزایش سن کاهش یابد.
• مشکل در حرکت و تعادل کودکان یا چرخاندن غیر طبیعی پا به طرفین.
• عدم تقارن در راه رفتن، دویدن یا پریدن در کودکان.

علائم پا پرانتزی بزرگسالان

• درد زانو و مچ پا: شایع‌ترین علامت پاپرانتزی در بزرگسالان است که موقع فعالیت فیزیکی شدیدتر می‌شود.
• بزرگسالان دارای پاپرانتزی به علت فشار نامتوازن روی مفاصل زانو بیشتر در معرض آرتروز زانو هستند.
• خستگی و کم شدن توانایی در انجام دادن کارهای روزمره.
• تغییر شکل پاها به دنبال پاپرانتزی که ممکن است باعث مشکلات روحی و روانی در بزرگسالان شود.
• مشکلات تعادلی در سطح صاف یا موقع تغییر جهت.

پای پرانتزی چه مشکلاتی را به وجود می‌آورد؟

پای پرانتزی در صورتی که به موقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب برای آن انجام نگیرد، می‌تواند در طول زمان مشکلات متعددی ایجاد کند. مهم‌ترین عوارض و مشکلات ناشی از پای پرانتزی عبارت‌اند از:

• اختلال در الگوی راه رفتن: افراد مبتلا ممکن است دچار راه رفتن غیرطبیعی و نامتعادل شوند که این وضعیت می‌تواند باعث خستگی زودرس و فشار اضافی بر عضلات پا شود.
• درد زانو و مفاصل پایین‌تنه: به دلیل انحراف محور پا، وزن بدن به‌طور نامتقارن روی مفصل زانو توزیع می‌شود و در نتیجه درد و ناراحتی در ناحیه زانو ایجاد می‌گردد.
• افزایش خطر آرتروز زودرس: فشار مداوم بر بخش داخلی مفصل زانو موجب ساییدگی و تخریب غضروف می‌شود و احتمال بروز آرتروز زودتر از سن معمول افزایش می‌یابد.
• تغییر شکل دائمی پاها: در صورت عدم درمان به موقع، تغییرات اسکلتی می‌توانند دائمی شوند و علاوه بر مشکلات حرکتی، ظاهر پاها را نیز تحت تأثیر قرار دهند.
• کاهش اعتماد به‌نفس و مشکلات روانی اجتماعی: ظاهر متفاوت پاها در کودکان و نوجوانان ممکن است باعث خجالت، کاهش عزت‌نفس و مشکلات روانی اجتماعی شود.
• افزایش احتمال آسیب‌های ورزشی: ناهماهنگی در تراز پا و مفاصل می‌تواند احتمال بروز پیچ‌خوردگی، کشیدگی و آسیب‌های ورزشی را افزایش دهد.
• فشار نامتقارن بر لگن و کمر: انحراف زاویه‌ای پا در درازمدت ممکن است منجر به ایجاد فشار ناهماهنگ بر لگن شود و در نهایت به دردهای مزمن در ناحیه کمر بینجامد.

شدت پا پرانتزی

شدت پا پرانتزی با فاصله بین زانوها هنگام ایستادن و مچ پاها از هم تعیین می‌شود. هرچه این فاصله بیشتر باشد، بدشکلی شدیدتر و احتمال نیاز به درمان تخصصی بیشتر است.

شدت پا پرانتزی	میزان انحراف زانو	توضیحات
عادی	کمتر از ۲.۵ سانتی‌متر	این میزان انحراف معمولاً طبیعی محسوب می‌شود و در اغلب موارد نیاز به درمان ندارد.
خفیف	بین ۲.۵ تا ۵ سانتی‌متر	بسته به سن و علت ایجاد، ممکن است با پیگیری یا درمان‌های غیرجراحی اصلاح شود.
متوسط	بین ۵ تا ۷.۵ سانتی‌متر	انحراف قابل‌توجه است و معمولاً نیاز به ارزیابی توسط متخصص ارتوپدی و شروع درمان دارد.
شدید	بیشتر از ۷.۵ سانتی‌متر	در صورت ایجاد درد، اختلال در راه رفتن یا پیشرفت بیماری، ممکن است درمان‌های تخصصی یا جراحی لازم باشد.

تشخیص پای پرانتزی چگونه است؟

معاینه بالینی

ابتدا پزشک با گرفتن اطلاعاتی در مورد زمان شروع انحراف، شدت یافتن یا رو به بهبود رفتن انحراف باگذشت زمان، سابقه خانوادگی و ارثی وجود انحراف، سابقه بیماری‌های قبلی، آسیب‌های فیزیکی یا شکستگی، امکان کمبود ویتامین‌ها و کلسیم، از فرد در مورد وضعیت بالینی او اگاه می‌شود.

با مشاهده وضعیت ایستادن و راه رفتن فرد، معاینات جسمی و فیزیکی وجود عارضه را تشخیص می‌دهد.

اشعه ایکس

اشعه ایکس یکی از قدیمی‌ترین و رایج‌ترین روش‌ها، برای عکس‌برداری‌ها جهت تشخیص عارضه‌های پزشکی است تا ناهنجاری‌های زانو، میزان انحراف، و شدت آن را موردبررسی قرار دهیم.

سی تی اسکن و یا ام ار ای

در صورتی که این عارضه انحراف در زانو ها شدید باشد و با چرخیدن استخوان همراه باشد و باعث آسیب به بافت نرم شده باشد، برای تشخیص زانوی پرانتزی نیاز به انجام سی‌تی‌اسکن و MRI است.

آزمایش خون

از روش‌های تشخیص دیگر زانوی پرانتزی، انجام آزمایش خون است.

انجام آزمایشات خون، برای بررسی ویتامین‌ها و مواد معدنی، به تشخیص زانوی پرانتزی کمک می‌کند.

با انجام آزمایش خون، میزان کمبود ویتامین‌ها، کلسیم و مواد معدنی که باعث ایجاد زانوی پرانتزی در فرد شده است، مشخص خواهد شد.

چه زمانی باید برای درمان پای پرانتزی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگرچه پای پرانتزی در بسیاری از کودکان زیر دو سال بخشی از روند طبیعی رشد محسوب می‌شود، اما در برخی شرایط مراجعه به پزشک ضروری است.

اگر انحراف پاها پس از دو تا سه سالگی برطرف نشود، فاصله بین زانوها به مرور بیشتر شود، کودک هنگام راه رفتن دچار درد یا لنگش باشد یا در بزرگسالی درد زانو، مچ پا و محدودیت حرکتی ایجاد شود، بهتر است هرچه زودتر توسط متخصص ارتوپدی معاینه شوید. تشخیص به‌موقع می‌تواند از بروز عوارضی مانند آرتروز زودرس، تغییر الگوی راه رفتن و آسیب به مفاصل جلوگیری کند.

دکتر مهدی درزی با بررسی دقیق وضعیت استخوان‌ها، معاینه بالینی و در صورت نیاز انجام تصویربرداری، علت اصلی پای پرانتزی را تشخیص داده و مناسب‌ترین روش درمان، از جمله درمان‌های غیرجراحی یا جراحی را متناسب با سن و شدت ناهنجاری پیشنهاد می‌کند.

مراجعه زودهنگام، شانس موفقیت درمان را افزایش داده و از پیشرفت این عارضه جلوگیری خواهد کرد.

روش های درمان پای پرانتزی به چه صورت است؟

درمان عارضه پای پرانتزی در کودکان زیر دوسال نیاز نمیباشد مگر این که کودک بیماری زمینه ای خاصی داشته باشد.

اگر همزمان با رشد کودک این مشکل ادامه دار باشد باید به کمک روش های زیر به درمان بپردازیم.

درمان پای پرانتزی با کفش طبی

عدم درمان به هنگام این مشکل باعث ایجاد اختلالات حرکتی می‌شود.

معمول‌ترین راه برای کنترل بیماری استفاده از کفی و کفش‌های طبی می‌باشد.

این کفش‌ها به‌گونه‌ایی طراحی شده‌اند که از قوس کف پا، ستون فقرات و لگن حمایت می‌کنند و شیوه راه رفتن بیمار را اصلاح خواهند کرد.

پزشک با توجه به شدت کمانی بودن پا مناسب‌ترین حالت کفش طبی را پیشنهاد خواهد کرد.

درمان پای پرانتزی با بریس‌ زانو یا ارتوز

نوعی از تجهیزات طبی میباشد که در پیرامون زانو قرار گرفته و باعث کنترل حرکت مفصل می‌شوند.

این ابزار به زانو در بدست اوردن شکل طبیعی زانو کمک می‌کند.

درمان پای پرانتزی با حرکات اصلاحی

ورزش‌های مناسب برای زانوی پرانتزی معمولا توسط متخصص فیزیوتراپی، دکتر ارتوپدی همچون دکتر مهدی درزی و مربیان ورزشی توصیه و انجام می‌شوند.

برای نتیجه‌گیری از آنها باید زمان بگذارید و در عین حال حرکات را به درستی را انجام دهید.

تمرینات فیزیوتراپی برای پا پرانتزی

فیزیوتراپی نیز روشی مؤثر برای بهبود تقویت عضلات خارجی و کشش عضلاتی است که زانو را به سمت خارج می‌کشند.

درمان پاچنبری با فیزیوتراپی با تقویت عضلات می‌تواند تورم و قوس پاها را کاهش دهد، درد را تا حدودی تسکین دهد و عملکرد مفصل زانو را بهبود بخشد.

فیزیوتراپی همچنین به فرد مبتلا در راه رفتن، زانو زدن و نشستن کمک می‌کند.

ترکیبی از فیزیوتراپی دستی و ورزش تحت نظر فیزیوتراپیست ورزشی و متخصص، و انجام تمرینات اصلاحی برای پا پرانتزی می‌تواند عملکرد فرد مبتلا را بهبود بخشد و در برخی موارد نیاز به جراحی را از بین ببرد یا به تأخیر بیندازد.

درمان پای پرانتزی با دستگاه

برای درمان پای پرانتزی، ابتدا لازم است به عوامل متعددی مانند سن بیمار و همچنین درجه و فاصله بین پاها توجه شود.

در شرایطی که فاصله بین پاها زیاد است و بیمار دوران کودکی را پشت سر گذاشته است، یکی از بهترین راهکارها، درمان پای پرانتزی با دستگاه است.

در این روش، جراحی‌های مختلفی برای بهبود ساختار و شکل کلی پاها انجام می‌شود و علاوه بر این، از کفش‌های طبی مخصوص برای بهبود روند درمان استفاده می‌شود.

درمان پای پرانتزی بزرگسالان که اغلب به دلیل بیماری‌هایی مانند آرتروز است، با کمک دستگاه‌های مخصوص انجام می‌شود و همزمان فعالیت‌ها و حرکات خاصی توسط فیزیوتراپیست ارائه می‌شود.

پس از انجام جراحی‌های مختلف مانند استئوتومی، لازم است بیمار برای مدتی از کفش‌های طبی و زانوبندهای مخصوص استفاده کند و کیفیت این تجهیزات و کفش‌ها تأثیر زیادی در روند بهبودی فرد خواهد داشت.

جراحی پا پرانتزی

عمل جراحی به عنوان روش درمان قطعی پای پرانتزی به شمار می رود، به خصوص در مواردی که پای پرانتزی شدید باشد.

دراین روش از جراحی استئوتومی درشت‌نی استفاده می‌شود.

هدف از انجام عمل زانوی پرانتزی اصلاح زاویه استخوان درشت‌نی و استخوان ران است.

در عمل جراحی استخوان ها شکسته می شود و تغییر موقعیت دادن آنها، به درمان پای پرانتزی کمک می کند.

در طول عمل جراحی استئوتومی سر استخوان‌های پا با استفاده از یک اره مخصوص بریده می‌شود.

در ادامه استخوان بریده شده در موقعیت مناسب قرار می گیرد و با استفاده از پلاک و پیچ یا میله‌های فلزی در محل تثبیت می‌شود.

در صورتی که علائم زیر را داشته باشید می توانید جراحی پا پرانتزی انجام دهید:

• دیسپلازی لگن ( فرورفتگی)
• ضعیف شدن ناحیه تحتانی استخوان ران
• ناهنجاری در شکل استخوان
• انحراف شدید
• تداوم داشتن مشکل
• ایجاد شدن درد و ناراحتی شدید
• وارد شدن آسیب به مفاصل
• بوجود آمدن اختلال در انجام فعالیت های روزانه
• اگر پاپرانتزی ناشی از بیماری زمینه ای باشد

پای پرانتزی در کودکان چگونه اصلاح می‌شود؟

انجام ورزش به صورت مداوم علاوه بر اینکه به درمان پای پرانتزی بزرگسالان کمک می کند، برای درمان پای پرانتزی در کودکان نیز بسیار اثر بخش است از آنجا که کودک به تنهایی قادر به انجام بعضی تمرینات ورزشی نیست، بنابراین والدین باید در انجام این حرکات به کودک خود کمک کنند.

به صورت کلی درمان پای پرانتزی در کودکان با ورزش کردن روش کاملا ایمن است و هزینه های ناشی از عمل های جراحی را ندارد.

نکته ای که در این روش درمان وجود دارد این است که نباید کودک خود را زیادی خسته کنید و فواصلی را برای استراحت کودک در نظر بگیرید.

عوارض پا پرانتزی

در صورت عدم درمان پا پرانتزی یا ژنوورام، می‌تواند منجر به بدشکلی پیشرونده پاها شود.

این بیماری می‌تواند منجر به تفاوت طول پاها شود که در صورت عدم درمان می‌تواند منجر به ناتوانی شود.

لازم به ذکر است که پاچنبری می‌تواند پس از جراحی، به خصوص در کودکان کوچکتر، عود کند.

عوارض پاپرانتزی کودکان

• اختلال رشد طبیعی
• وجود مشکل در راه رفتن و تعادل
• بالا رفتن احتمال آسیب دیدگی مانند پیچ خوردن یا شکستگی استخوان
• داشتن تاثیر مخرب بر روی اعتماد به نفس کودک

عوارض پاپرانتزی بزرگسالان

• آرتروز زانو در نتیجه توزیع نامتوازن وزن بر روی مفاصل زانو
• ایجاد درد مزمن در زانو و مچ پا
• کم شدن دامنه حرکتی و محدودیت در انجام دادن کارهای روزانه
• خستگی
• ایجاد مشکل در ستون فقرات و کمردرد
• کم شدن اعتماد به نفس

پیشگیری از پا پرانتزی

به طور کلی می‌توان گفت راه شناخته شده‌ای برای جلوگیری از پاپرانتزی به ویژه در کودکان وجود ندارد اما می‌توان نکاتی را برای پیشگیری رعایت کرد که در ادامه توضیح می‌دهیم.

• رژیم غذایی و مصرف به اندازه ویتامین D و کلسیم
• کنترل وزن
• تقویت کردن عضله‌های پا
• پوشیدن کفش مناسب
• مراقبت کردن در مقابل آسیب دیدن
• تشخیص به موقع

به عنوان مثال، در دوران بارداری، هر شرایطی که باعث تنگ شدن رحم برای نوزاد شود، مانند: چندقلویی، وزن بالای نوزاد، می‌تواند این ناهنجاری را تشدید کند.

قرار گرفتن در معرض نور خورشید و توجه به رژیم غذایی با مصرف غذاهای غنی از کلسیم و ویتامین D و دریافت کالری روزانه مناسب برای جلوگیری از اضافه وزن نیز از بروز این بیماری جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول

در ادامه به سوالات پرتکرار درباره پا پرانتزی می پردازیم:

ضرورت درمان پای پرانتزی چیست؟

هنگامی که این عارضه استخوانی به موقع درمان نشود فشار بر روی مفاصل اطراف زانو، رباط ها و تاندون ها وارد شده و باعث ایجاد درد و ناراحتی برای فرد می‌شود.

با افزایش سن میزان درد زانو در افراد مبتلا به این بیماری شدت میگیرد.

طول مدت درمان پای پرانتزی در کودکان چقدر است؟

این عارضه ژِنوواروم در کودکان معمولا به صورت خود به خود مطابق با رشد کودک از بین می‌رود.

این اصلاح وضعیت با رسیدن به سن 3 تا 4 سالگی رخ می‌دهد.

بهترین ورزش برای پای ضربدری چیست؟

اگر پای ضربدری دارید، ورزش‌های ملایمی مانند شنا، دوچرخه‌سواری، قایق‌رانی، یوگا، پیلاتس و تای چی انجام دهید تا ساختار پایتان به تدریج اصلاح شود.

بهترین سن برای درمان پای ضربدری چه سنی است؟

اگر پای ضربدری تا سن ۲ سالگی اصلاح نشود، بهترین زمان برای درمان آن در دوران کودکی و قبل از نوجوانی است، زیرا استخوان‌های کودک در حال رشد هستند و می‌توان با روش‌های آسان‌تری آن را اصلاح کرد.