همانطور که میدانیم زانو درد به علتهای مختلفی بستگی دارد یکی از این علتهای بسیار شایع درد زانو، نکروز زانو می‌باشد.

این ضایعه دردناک وقتی ایجاد می‌شود که خون به مقدار کافی به سلول های استخوان زانو نمی‌رسد و این عامل باعث می‌شود که خون کمتری به سلول های استخوانی ارسال شود و همین امر باعث مرگ بافت استخوان زانو می شود.

نکروز استخوانی عموما در زیر صفحه غضروفی رشد پیدا می‌کند و باعث اسیب دیدن مفصل زانو میشود و باعث ایجاد التهاب دردناک در مفصل زانو میشود.

SPONK بیشتر در یک زانو رخ داده و معمولا کندیل داخلی فمور را درگیر می کند.

انواع نکروز زانو

نکروز زانو به سه نوع تقسیم میشود.

نکروز بی دلیل بیشترین نوع نکروز زانو م‌یباشد و در بین زنان بالای 60 سال بسیار دیده میشود. این عارضه فقط یکی از زانو ها را درگیر میکند.

پزشکان معتقدند که علت این مشکل شکستگی های کوچک در استخوان های ضعیف زانو میباشد و چون این شکستگی ها موجب تجمع مایع  در مغز استخوان می‌شود به این ترتیب خون رسانی به سلول های استخوانی دچار اختلال می‌شود.

نکروز ثانویه در زنان زیر 45 سال مشاهده می‌شود و هر دو زانو درگیر می‌شود. علت ایجاد این نوع از نکروز بیشتر بیماریهایی از قبیل لوپوس یا کم خونی داسی شکل میباشد.

نکروز بعد از جراحی ارتروسکوپی نیز شایع است و در بین افرادی گه به علت ترمیم پارگی مینیسک تحت جراحی قرار گرفتند رخ میدهد .

علل ایجاد نکروز زانو چیست؟

علل اصلی برای این بیماری هنوز به طور مشخصی ذکر نشده است اما عوامل زیر میتوانند احتمال ابتلا یه این عارضه را در فرد افزایش دهند.

• آسیب های منیسک و سابقه جراحی و خارج سازی منیسک (مخصوصا ریشه خلفی منیسک داخلی)
• آسیب های تروماتیک زانو
• پرتو درمانی برای بیماران سرطانی که با تشعشع سروکاردارند، که آسیب عروق خونی و ضعف استخوان ها را موجب می شود.
• پوکی استخوان و مصرف داروهای بیس فسفونات یا دی فسفونات که در درمان پوکی استخوان کاربرد دارد و مانع از دست رفتن توده استخوانی می شوند؛ اما استفاده طولانی مدت از آنها زمینه بروزنکروز را فراهم می کند.
• تجمع چربی در رگ های خونی، وجود چربی در رگ ها می تواند باعث مسدود شدن رگ های خونی شود، در صورتی رگ ها دچار چنین مشکلی شوند در نتیجه خونرسانی به استخوان را کاهش و یا حتی به طور کامل قطع می کند.

علائم نکروز زانو

در بسیاری از موارد، مراحل اولیه بیماری نکروز هیچ نوع علائم ظاهری در فرد ایجاد نمی کند.

در واقع، با اغاز مرگ سلول های استخوانی، بیماری بدون ایجاد نشانه ظاهری در فرد شکل میگیرد و به مرور زمان پیشرفت می کند.

با پیشرفت بیماری ممکن است علایم زیر درشخص ظاهر میشوند اولین علامت استئونکروز زانو، ایجاد درد در بخش درونی زانو است.

درد ممکن است به شکل اتفاقی  ایجاد شود یا توسط برخی عوامل و فعالیت‌ها تحریک بشود.

گاهی نیز این دردها در هنگام آسیب زانو خود را نشان می‌دهند. با پیشرفت نکروز زانو، به تدریج درد درآن ناحیه نیز بیشتر می‌شود و ایستادن بر روی زانو و انداختن وزن بر روی آن سخت‌تر می‌شود. در این حالت حرکت زانو نیز همراه با درد است.

سایر علائم استئونکروز زانو شامل موارد زیر است:

• درد در زانو حتی در هنگام استراحت
• کاهش بازه‌ی حرکتی زانو
• تورم در بخش داخلی یا مقابل زانو
• حساسیت زانو یا بافت‌های اطراف آن به لمس
• محدودشدن بازه‌ی حرکت زانو

تشخیص نکروز زانو چگونه است؟

استئونکروز زانو توسط پزشک ارتوپد تشخیص داده می‌شود و به روش‌های مختلفی انجام می‌شود.

در زیر برخی از روش‌هایی که ممکن است برای تشخیص استئونکروز زانو استفاده شود، آورده شده است:

بررسی علائم و سابقه پزشکی

پزشک شما ممکن است ابتدا در مورد علائمی که تجربه می‌کنید، مانند درد، تورم، محدودیت حرکت و غیره، سوال کند.

همچنین سابقه پزشکی شما را بررسی می‌کند تا عوامل مرتبط مانند ضربه، بیماری‌های مزمن و مصرف دارو را بررسی کند.

معاینه فیزیکی

پزشک شما ممکن است زانوی شما را معاینه کند و علائمی مانند تورم، سفتی، درد در ناحیه زانو و محدودیت حرکت را ارزیابی کند.

تصویربرداری

برای تشخیص استئونکروز زانو، ممکن است تصویربرداری تشخیصی مانند عکس‌برداری با اشعه ایکس از زانو یا MRI از استخوان درخواست شود.

این تصاویر ممکن است نشان دهند که استخوان زانو تخریب شده است و ممکن است علائم استئونکروز را نشان دهد.

رادیوگرافی در نماهای AP و lateral زانو ممکن است توسط پزشک درخواست شود. در مراحل پیشرفته بیماری تغییرات استخوانی در رادیوگرافی قابل مشاهده است اما در مراحل ابتدایی رادیوگرافی معمولا طبیعی می باشد.

آزمایش‌ها

پزشک شما ممکن است برخی آزمایش‌های خون را برای بررسی سطح نشانگرهای زیستی مانند آلکالین فسفاتاز، کلسیم، فسفر و آنزیم‌های کبدی تجویز کند.

این آزمایش‌ها می‌توانند به تشخیص و بررسی علل زمینه‌ای استئونکروز زانوی شما کمک کنند.

در صورت لزوم، پزشک ممکن است نمونه‌های بافتی از استخوان زانوی شما را برای بررسی میکروسکوپی و تجزیه و تحلیل بیشتر به آزمایشگاه ارسال کند.

بر اساس نتایج این آزمایش‌ها، پزشک شما تشخیص نهایی را انجام می‌دهد و بر اساس شدت بیماری و هرگونه علت زمینه‌ای، برنامه درمانی مناسب را برای شما تعیین می‌کند.

درمان نکروز زانو

درمان نکروز زانو به مرحله بیماری بیمار و میزان درگیری استخوان بستگی دارد.

در مراحل اولیه این بیماری، درمان غیرجراحی انجام می‌شود تا میزان درگیری بسیار کم باشد.

روش‌های درمان به کار رفته شامل موارد زیر هستند:

درمان غیرجراحی شامل داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی است که درد و التهاب را کاهش می‌دهند.

استفاده از عصا باعث می‌شود زانو وزن کمتری را تحمل کند و در نتیجه روند تخریب آن کاهش یابد.

ورزش برای تقویت عضلات ران و متصل به زانو به کار می‌روند. تقویت این عضلات می‌تواند نیروی وارد شده زانو را کاهش دهد.

ورزش در آب برای کاهش فشار روی مفصل توصیه می‌شود.

کاهش فعالیت‌هایی مانند بالا رفتن از پله می‌تواند به درمان کمک کند.

داروهای بیسفسفونات با مهار استئوکلاست‌ها از کاهش توده استخوانی جلوگیری می‌کنند. تحقیقات نشان می‌دهد که این داروها به کاهش فروپاشی مفصل در بیماران کمک می‌کنند و در نتیجه جراحی و تعویض زانو را به تعویق می‌اندازند.

درمان نکروز زانو با دارودرمانی

در مراحل اولیه نکروز آواسکولار زانو، برخی داروها ممکن است به کاهش علائم کمک کنند:

داروهای بدون نسخه مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن ممکن است به تسکین درد کمک کنند. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی قوی‌تر با نسخه پزشک در دسترس هستند.

داروهای پوکی استخوان ممکن است پیشرفت نکروز آواسکولار را کند کنند.

داروهای کاهش‌دهنده کلسترول ممکن است با کاهش سطح کلسترول و چربی خون به جلوگیری از لخته شدن خون که می‌تواند باعث استئونکروز زانو شود، کمک کنند.

داروهایی که رگ‌های خونی را باز می‌کنند، مانند ایلوپروست (ونتاویس)، ممکن است جریان خون را به استخوان آسیب‌دیده افزایش دهند.

برای اختلالات لخته شدن خون، رقیق‌کننده‌های خون مانند وارفارین می‌توانند از لخته شدن خون در رگ‌های خونی که استخوان را تغذیه می‌کنند، جلوگیری کنند.

فیزیوتراپی نکروز زانو

تحقیقات نشان می‌دهدکه تحریک الکتریکی استخوان‌زایی(استئوژنز) و رگ‌زایی (نئوواسکولاریزاسیون) را افزایش می‌دهد و بازجذب استخوانی را بهبود میبخشد. تحریک الکتریکی به سه روش زیر انجام می‌شود:

• تحریک غیرتهاجمی پالسی با میدان الکترومغناطیس
• تحریک محل نکروز با جریان مستقیم از طریق گذاشتن الکترود در زمان کاهش فشار مرکزی
• تحریک غیرتهاجمی با جریان مستقیم توسط تزویج خازنی پس از کاهش فشار مرکزی

تحریک الکتریکی هنوز درمانی تجربی برای درمان سیاه شدن سر استخوان ران محسوب می‌شود. از این رو باید مطالعات بیشتری برای تعیین دوز مناسب، روش و زمان‌بندی درمان انجام بگیرد.

اوزون‌تراپی

در روش اوزون‌تراپی، از گاز اوزون که از سه اتم اکسیژن تشکیل شده، برای ترمیم و بازسازی بافت‌ها و مفاصل آسیب‌دیده استفاده می‌شود.

این شیوه درمانی خاصیت ضدالتهابی دارد و با تزریق اوزون یا ترکیبات حاوی کلاژن به بافت‌های همبند بدن، تحت هدایت دستگاه سونوگرافی انجام می‌گیرد.

در نتیجه، گاز اوزون در بافت هدف تولید شده و به بازسازی و تقویت بافت‌های ضعیف اطراف مفصل کمک می‌کند.

تزریق این مواد به نواحی آسیب‌دیده یا اطراف مفصل انجام می‌شود تا فرایند ترمیم تسریع گردد. در برخی موارد نیز، بنا به نظر پزشک، تزریق ژل مفصلی به‌صورت همزمان صورت می‌گیرد تا اثر درمانی افزایش یابد.

شاک‌ویو تراپی

روش شاک‌ویو تراپی (Shock Wave Therapy) در مراحل ابتدایی نکروز آواسکولار سر استخوان ران کاربرد مؤثری دارد.

درمان با امواج شوک خارجی می‌تواند موجب کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل ران و حتی عقب‌نشینی یا توقف پیشرفت نکروز آواسکولار شود.

روش های جراحی

تکنیک این روش معمولا در افراد دارای سن بالا و زمانی توسط پزشک توصیه می‌شود که بیماری گستردگی بیشتری داشته و پیشرفت کرده باشد، غضروف مفصلی سطحی از بین رفته است و فرد به آرتروز پیشرفته دچار شده است.

اگر سطح درگیری زیاد باشد یا درمان با درمان‌های غیرجراحی بهبود نیابد، جراحی توصیه می‌شود. درمان‌های جراحی شامل موارد زیر است:

تعویض مفصل زانوی یک طرفه

در مواردی که درد محدود کم یا بدون درد باشد، می‌توان از این روش استفاده کرد. در این روش، قسمت آسیب‌دیده به صورت یکجا برداشته شده و با پروتز فلزی و پلاستیکی جایگزین می‌شود.

تعویض کامل مفصل زانو

در مواردی که درگیری از این کندیل فراتر رفته و نیاز به تعویض مفصل زانو باشد، از روش تعویض کامل مفصل استفاده می‌شود.

استئوتومی فوقانی یا دیستال استخوان ران

در مواردی که استئوتومی باعث پرانتزی شدن پا یا والگوس شود که همان پای ضربدری است.

این روش برای اصلاح زاویه اندام تحتانی استفاده می‌شود. به طور کلی، زانو بزرگترین و قوی‌ترین مفصل در کل بدن است.

این استخوان از انتهای قسمت تحتانی استخوان ران تا بالای استخوان درشت نی و کشکک تشکیل شده است.

انتهای این سه استخوان دردناک که با یکدیگر در تضاد هستند، با یک میله مفصلی پوشانده می‌شوند.

این ماده لغزنده و بازی از استخوان‌ها محافظت می‌کند و آنها را قادر می‌سازد تا در حین حرکت به راحتی روی یکدیگر بلغزند.

پیوند استخوان

پیوند استخوان یکی از روش‌های درمانی برای بهبود و نکروز زانو است.

در این روش، پزشک استخوان مرده را به طور کامل برمی‌دارد و از بافت و استخوان سالم از سایر قسمت‌های بدن برای جایگزینی بافت استفاده می‌کند.

پیوند استخوان از بافت ضعیف استخوان محافظت می‌کند.

جراحی رفع فشار

فشردگی ساده‌ترین و رایج‌ترین نوع درمان در این زمینه است که در آن پزشک با استفاده از یک یا چند سوراخ در زانو به کاهش فشار داخلی استخوان کمک می‌کند.

با این روش درمانی، درد تسکین یافته و روند آن تحریک می‌شود.

پیشرفت بیماری نکروز زانو

پیشرفت این بیماری با توجه به علایم و نشانه ها و گرفتن تست های تصویر برداری به چهار مرحله تقسیم میشود.

مرحله I. علایم نکروز زانو این مرحله بسیار شدید بوده و به مدت شش تا هشت هفته ادامه می یابد و بعد از آن ازبین میرود

مرحلهII. معمولا چند ماهی طول زمان میبرد تا بیماری وارد این مرحله شود. در این مرحله علائمی از صاف شدن لبه های استخوان فمور در تست تصویر برداردیده مشاهده می شود. در این مرحله، سی تی اسکن جهت سنجش میزان درگیری زانو توصیه می شود

مرحله III (سه تا شش ماه بعد از شروع بیماری): در این مرحله، غضروف پوشش دهنده استخوان تحلیل می رود و استخوان می میرد، که معمولا درمان جراحی از سوی پزشک تجویز خواهد شد.

مرحله IIII. در این مرحله استخوان از بین رفته  و با تخریب غضروف آرتیکولار، احتمال ساییده شدن مفصل در زانو افزایش می یابد. در نهایت شاهد بروز استئوآرتریت خواهیم بود که نیاز به جراحی تعویض مفصل زانو می باشد

سوالات متداول

در چه صورت تنها راه درمان نکروز زانو جراحی است؟

متاسفانه درمان های دارویی و غیر جراحی در مورد نکروز ثانویه زانو چندان اثر بخش نیست و در نهایت این بیماران به جراحی روی می‌اورند.

بیمارانی که دچار استئونکروز در قسمت تحمل کننده وزن مفصل زانو با ناحیه وسیعی از درگیری می شوند، در نهایت به جراحی نیاز دارند.

آیا نکروز آواسکولار می‌تواند باعث قطع عضو شود؟

در موارد شدید و پیشرفته مانند گانگرن، بله؛ اگر درمان نشود ممکن است قطع عضو برای نجات جان بیمار لازم باشد.

چه کسانی بیشتر در معرض نکروز هستند؟

افراد مبتلا به دیابت، مصرف‌کنندگان کورتون، بیماران قلبی یا کسانی که سابقه آسیب‌دیدگی شدید دارند، بیشتر در معرض نکروز هستند