بیماری دیسک گردن چیست؟ دیسک گردن به آسیب، فرسایش یا بیرون‌زدگی دیسک‌های بین مهره‌ای در ستون فقرات گردنی گفته می‌شود؛ دیسک‌هایی که بین مهره‌ها قرار گرفته‌اند و به جذب فشار و حرکت طبیعی گردن کمک می‌کنند.

اگر دیسک دچار تغییرات فرسایشی یا فتق شود، ممکن است به ریشه‌های عصبی یا در موارد شدیدتر به نخاع فشار وارد کند و باعث گردن درد، درد شانه و بازو، گزگز، بی‌حسی یا ضعف دست شود.

با این حال، هر نوع گردن‌دردی ناشی از دیسک نیست و وجود بیرون‌زدگی دیسک در تصویربرداری نیز به‌تنهایی بیماری علامت‌دار را ثابت نمی‌کند.

تشخیص دیسک گردن بر اساس ترکیبی از علائم، معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری انجام می‌شود.

در بیشتر بیماران، درمان ابتدا بدون جراحی انجام می‌شود و تنها در شرایط خاص ممکن است جراحی مطرح شود.

در ادامه این مقاله از سایت دکتر مهدی درزی، با علائم دیسک گردن، علت ایجاد آن، روش‌های تشخیص، درمان دیسک گردن بدون جراحی و زمان نیاز به جراحی آشنا می‌شوید.

دیسک گردن چیست؟

ستون فقرات گردنی از ۷ مهره تشکیل شده است.

بین مهره‌های گردن دیسک‌های بین‌مهره‌ای قرار دارند که مانند بالشتک‌هایی انعطاف‌پذیر، فشار واردشده به ستون فقرات را جذب می‌کنند و امکان حرکت گردن را فراهم می‌سازند.

هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است:

• هسته دیسک (Nucleus Pulposus): بخش داخلی نرم و ژله‌ای
• حلقه فیبری (Annulus Fibrosus): لایه بیرونی مقاوم که هسته دیسک را در بر می‌گیرد

با افزایش سن، دیسک‌ها به‌تدریج آب و انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند.

در اثر این تغییرات یا گاهی به دنبال آسیب و فشار ناگهانی، حلقه بیرونی ممکن است ضعیف یا پاره شود و بخشی از دیسک به سمت بیرون جابه‌جا شود.

اگر این تغییر به ریشه عصب یا نخاع فشار وارد کند، علائم عصبی ایجاد می‌شود.

بنابراین اصطلاح «دیسک گردن» می‌تواند به طیفی از مشکلات دیسک، از تغییرات فرسایشی و برجستگی دیسک تا فتق دیسک گردن اشاره داشته باشد.

تفاوت برجستگی دیسک و فتق دیسک گردن چیست؟

برجستگی یا Bulging Disc زمانی رخ می‌دهد که بخش وسیع‌تری از دیسک از محدوده طبیعی خود بیرون بزند، در حالی که در فتق دیسک، بخشی از هسته ژله‌ای از طریق ناحیه ضعیف یا آسیب‌دیده حلقه بیرونی به سمت بیرون جابه‌جا می‌شود.

اهمیت این تغییرات فقط به ظاهر دیسک در MRI محدود نمی‌شود؛ مهم این است که آیا دیسک با ریشه عصبی یا نخاع تماس یا فشار ایجاد کرده و آیا این یافته با علائم بیمار مطابقت دارد یا خیر.

علائم دیسک گردن چیست؟

علائم دیسک گردن به محل درگیری دیسک و میزان فشار روی ریشه عصبی یا نخاع بستگی دارد.

بعضی افراد فقط گردن‌درد دارند، در حالی که در برخی دیگر درد و علائم حسی یا حرکتی به دست انتشار پیدا می‌کند.

شایع‌ترین علائم دیسک گردن عبارت‌اند از:

• درد گردن
• انتشار درد از گردن به شانه، کتف، بازو یا دست
• درد تیرکشنده یا برق‌آسا در مسیر دست
• گزگز یا مورمور شدن دست و انگشتان
• بی‌حسی در شانه، بازو یا انگشتان
• ضعف عضلات دست یا بازو
• کاهش قدرت گرفتن اشیا
• گرفتگی و اسپاسم عضلات گردن
• محدود شدن حرکت گردن
• تشدید درد با برخی حرکات یا وضعیت‌های گردن

وقتی ریشه عصبی تحت فشار قرار گیرد، ممکن است درد گردن و دست همراه با گزگز، بی‌حسی یا ضعف ایجاد شود که به آن رادیکولوپاتی گردنی گفته می‌شود.

آیا دیسک گردن باعث درد دست می‌شود؟

بله. اگر فتق یا تغییرات دیسک باعث تحریک یا فشار روی یکی از ریشه‌های عصبی گردن شود، درد می‌تواند از گردن یا ناحیه کتف به شانه، بازو، ساعد و انگشتان دست انتشار پیدا کند.

محل انتشار درد، بی‌حسی یا ضعف تا حدی به ریشه عصبی درگیر بستگی دارد؛ بنابراین الگوی علائم می‌تواند به پزشک در تشخیص سطح احتمالی درگیری کمک کند.

آیا دیسک گردن باعث گزگز و بی‌حسی دست می‌شود؟

بله، فشار روی ریشه عصبی می‌تواند باعث گزگز، مورمور، بی‌حسی یا تغییر حس در مسیر عصب شود. البته این علائم اختصاصی دیسک گردن نیستند و مشکلات دیگری مانند گیر افتادن اعصاب محیطی نیز می‌توانند علائم مشابه ایجاد کنند؛ به همین دلیل تشخیص باید با معاینه انجام شود.

علائم دیسک گردن که نیاز به مراجعه سریع دارند

اگر علائم عصبی به‌تدریج شدیدتر شوند، نباید آن‌ها را صرفاً به گردن‌درد معمولی نسبت داد.

ضعف پیشرونده دست یا پا، اختلال تعادل و راه رفتن، کاهش هماهنگی حرکات دست، افتادن مکرر اشیا از دست یا بروز مشکلات جدید در کنترل ادرار و مدفوع می‌توانند نشانه درگیری جدی‌تر نخاع یا سیستم عصبی باشند و نیاز به ارزیابی پزشکی سریع دارند.

گردن‌درد پس از تصادف، سقوط یا ضربه شدید، به‌خصوص در صورت همراهی با بی‌حسی یا ضعف، باید سریع بررسی شود.

علت دیسک گردن چیست؟

دیسک گردن معمولاً نتیجه یک علت واحد نیست و ترکیبی از فرسایش دیسک، افزایش سن، فشارهای مکرر و گاهی آسیب ناگهانی می‌تواند در ایجاد آن نقش داشته باشد.

با افزایش سن، دیسک‌ها به‌تدریج آب خود را از دست می‌دهند و انعطاف‌پذیری آن‌ها کاهش پیدا می‌کند. در این شرایط، دیسک در برابر فشار و آسیب آسیب‌پذیرتر می‌شود.

مهم‌ترین دلایل و عوامل خطر دیسک گردن

• افزایش سن و تغییرات فرسایشی دیسک
• آسیب‌های ناشی از تصادف یا سقوط
• حرکات ناگهانی و وارد شدن فشار شدید به گردن
• برخی فعالیت‌های شغلی یا ورزشی همراه با فشار تکراری
• وضعیت نامناسب بدن در طولانی‌مدت
• ضعف عضلات گردن و شانه
• استعمال دخانیات
• سابقه خانوادگی مشکلات دیسک و ستون فقرات
• اضافه‌وزن و کاهش فعالیت بدنی به‌عنوان عوامل مؤثر بر سلامت عمومی ستون فقرات

با این حال، نشستن با موبایل یا کار با کامپیوتر به‌تنهایی به معنی ایجاد قطعی فتق دیسک نیست؛ این وضعیت‌ها بیشتر می‌توانند فشار عضلانی و علائم گردن را تشدید کنند.

آیا موبایل و کار با کامپیوتر باعث دیسک گردن می‌شود؟

استفاده طولانی‌مدت از موبایل، لپ‌تاپ یا کامپیوتر می‌تواند باعث قرار گرفتن گردن در وضعیت نامناسب، افزایش فشار عضلات و تشدید درد و خشکی گردن شود.

اما نباید هر گردن‌درد ناشی از کار با موبایل را به فتق دیسک نسبت داد. برای تشخیص فتق دیسک، علائم بیمار و معاینه اهمیت دارند و در صورت نیاز از تصویربرداری استفاده می‌شود.

دیسک گردن چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص دیسک گردن فقط با مشاهده یک تصویر MRI انجام نمی‌شود.

پزشک ابتدا درباره محل درد، انتشار درد به دست، بی‌حسی، گزگز، ضعف، سابقه آسیب و مدت علائم سؤال می‌کند و سپس معاینه عصبی و عضلانی انجام می‌دهد.

در صورت نیاز، آزمایش‌های تصویربرداری یا بررسی‌های عصبی برای مشخص کردن محل و شدت درگیری درخواست می‌شوند.

MRI گردن

MRI مهم‌ترین روش تصویربرداری برای بررسی دیسک و ساختارهای عصبی گردن است.

این روش می‌تواند وضعیت دیسک‌ها، ریشه‌های عصبی، نخاع، کانال نخاعی و سایر بافت‌های نرم اطراف را نشان دهد.

MRI می‌تواند وجود مواردی مانند موارد زیر را مشخص کند:

• فتق یا بیرون‌زدگی دیسک
• فشار روی ریشه عصبی
• فشار روی نخاع
• تنگی کانال نخاعی
• تغییرات فرسایشی دیسک
• برخی علل دیگر علائم گردن

البته هر یافته غیرطبیعی در MRI الزاماً علت درد بیمار نیست و باید با علائم و معاینه مطابقت داشته باشد.

عکس رادیولوژی گردن

رادیوگرافی ساده بیشتر برای بررسی استخوان‌ها، راستای مهره‌ها، تغییرات فرسایشی و برخی علل دیگر گردن‌درد کاربرد دارد.

خود فتق دیسک معمولاً در عکس ساده دیده نمی‌شود.

سی تی اسکن گردن

CT جزئیات استخوانی را با دقت خوبی نشان می‌دهد و در شرایط خاص، به‌ویژه زمانی که MRI قابل انجام نباشد یا بررسی ساختارهای استخوانی اهمیت بیشتری داشته باشد، استفاده می‌شود.

نوار عصب و عضله

EMG و NCS در همه بیماران لازم نیستند، اما در شرایطی که پزشک بخواهد عملکرد عصب را بررسی کند یا بین فشار ریشه عصبی گردن و سایر مشکلات عصبی تمایز ایجاد کند، ممکن است درخواست شوند.

درمان دیسک گردن چگونه است؟

درمان دیسک گردن به شدت علائم، وجود یا نبود ضعف عصبی، میزان فشار روی عصب یا نخاع و پاسخ بیمار به درمان بستگی دارد.

بیشتر بیماران مبتلا به فتق دیسک گردن به جراحی نیاز ندارند و در بسیاری از موارد می‌توان ابتدا از درمان‌های غیرجراحی استفاده کرد.

درمان دیسک گردن بدون جراحی

بسته به شرایط بیمار، درمان محافظه‌کارانه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• اصلاح فعالیت‌های تشدیدکننده درد
• ادامه فعالیت‌های سبک و قابل تحمل به جای استراحت مطلق
• داروهای مسکن یا ضدالتهاب با تجویز پزشک
• فیزیوتراپی
• تمرینات اصلاحی و تقویت عضلات گردن و شانه
• آموزش وضعیت صحیح بدن
• در برخی بیماران، استفاده کوتاه‌مدت از گردنبند طبی
• در موارد منتخب، تزریق‌های درمانی برای کنترل درد

استراحت مطلق و طولانی‌مدت معمولاً توصیه نمی‌شود؛ کاهش موقت فعالیت‌های دردناک در کنار حفظ حرکت ایمن می‌تواند بخشی از درمان باشد.

فیزیوتراپی برای دیسک گردن

فیزیوتراپی با توجه به وضعیت بیمار می‌تواند شامل تمرینات دامنه حرکتی، تقویت عضلات گردن و کمربند شانه‌ای، اصلاح وضعیت بدن و سایر روش‌های توان‌بخشی باشد.

برنامه فیزیوتراپی باید متناسب با تشخیص و شرایط فرد تنظیم شود و انجام حرکات شدید یا تمرینات نامناسب بدون ارزیابی می‌تواند علائم را تشدید کند.

آیا دیسک گردن بدون جراحی خوب می‌شود؟

در بسیاری از بیماران، بله. تعداد زیادی از فتق‌های دیسک با گذشت زمان و درمان محافظه‌کارانه بهبود پیدا می‌کنند و نیازی به جراحی ندارند.

با این حال، مدت بهبودی در افراد مختلف متفاوت است و وجود ضعف پیشرونده، اختلال راه رفتن یا سایر علائم جدی می‌تواند مسیر درمان را تغییر دهد.

چه زمانی دیسک گردن نیاز به جراحی دارد؟

جراحی برای همه بیماران مبتلا به دیسک گردن لازم نیست.

معمولاً زمانی مطرح می‌شود که درمان‌های غیرجراحی نتیجه کافی نداشته باشند یا علائم عصبی مهم وجود داشته باشد.

از جمله شرایطی که ممکن است پزشک جراحی را بررسی کند:

• درد شدید و مداوم که با درمان محافظه‌کارانه کنترل نمی‌شود
• ضعف عصبی پیشرونده
• اختلال قابل توجه در عملکرد دست یا اندام‌ها
• اختلال تعادل یا راه رفتن
• فشار قابل توجه روی نخاع
• ادامه علائم ناتوان‌کننده با وجود درمان مناسب

تصمیم درباره جراحی باید بر اساس علائم بیمار، معاینه، تصویربرداری و وضعیت کلی فرد گرفته شود و صرفاً بر اساس شدت نوشته‌شده در گزارش MRI انجام نمی‌شود.

انواع جراحی دیسک گردن

در صورت نیاز به جراحی، انتخاب روش به محل فتق، تعداد سطوح درگیر، میزان فشار روی نخاع یا عصب و شرایط ستون فقرات بستگی دارد.

دیسککتومی و فیوژن قدامی گردن (ACDF)

در این روش جراح از قسمت جلویی گردن به دیسک آسیب‌دیده دسترسی پیدا می‌کند، بخش آسیب‌دیده دیسک را خارج می‌کند و برای حفظ ثبات ستون فقرات از وسیله بین‌مهره‌ای و در موارد لازم پلاک و پیچ استفاده می‌شود.

ACDF یکی از روش‌های رایج جراحی برای بیمارانی است که فتق دیسک گردن آن‌ها نیازمند جراحی است.

تعویض دیسک گردن

در برخی بیماران منتخب، به جای فیوژن ممکن است دیسک مصنوعی گردن در نظر گرفته شود.

هدف این روش حفظ حرکت در سطح جراحی‌شده است، اما مناسب همه بیماران نیست و انتخاب آن به شرایط فرد بستگی دارد.

جراحی از پشت گردن

در بعضی الگوهای فتق یا فشار عصبی، جراح ممکن است روش خلفی را انتخاب کند.

نوع جراحی به محل ضایعه و آناتومی ستون فقرات بستگی دارد.

دیسک گردن چه عوارضی دارد؟

اگر دیسک گردن بدون فشار قابل توجه روی عصب یا نخاع باشد، ممکن است تنها باعث درد یا محدودیت حرکت شود.

در صورت فشار عصبی، علائم حسی و حرکتی ایجاد می‌شود.

مهم‌ترین عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

• درد مزمن گردن
• درد انتشاری در دست
• بی‌حسی و گزگز
• ضعف دست یا بازو
• کاهش مهارت حرکتی دست
• فشار بر نخاع و ایجاد علائم میلوپاتی گردنی
• اختلال تعادل و راه رفتن در موارد شدید

فشار قابل توجه روی نخاع گردنی اهمیت بیشتری دارد، زیرا نخاع در این ناحیه مسیر ارتباطی اعصاب مربوط به بخش‌های مختلف بدن را تشکیل می‌دهد.

برای دیسک گردن چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر گردن‌درد شما مداوم است، به دست انتشار پیدا می‌کند یا همراه با گزگز، بی‌حسی و ضعف است، بهتر است برای تشخیص علت آن توسط پزشک ارزیابی شوید.

مراجعه سریع‌تر اهمیت بیشتری دارد اگر:

• ضعف دست یا پا در حال افزایش باشد.
• تعادل هنگام راه رفتن مختل شده باشد.
• حرکات دست‌ها ناهماهنگ شده باشد.
• اشیا به‌طور مکرر از دست بیفتند.
• درد یا علائم عصبی پس از ضربه ایجاد شده باشد.
• اختلال جدید در کنترل ادرار یا مدفوع ایجاد شود.
• درد همراه با تب یا سفتی شدید گردن باشد.

چگونه از تشدید مشکلات دیسک گردن جلوگیری کنیم؟

همه موارد فرسایش یا فتق دیسک قابل پیشگیری نیستند، اما رعایت برخی نکات می‌تواند به حفظ سلامت ستون فقرات و کاهش فشارهای غیرضروری کمک کند:

• هنگام کار با کامپیوتر، صفحه‌نمایش را در ارتفاع مناسب قرار دهید.
• از نگه داشتن طولانی‌مدت سر در وضعیت خم‌شده خودداری کنید.
• عضلات گردن، شانه و کتف را با تمرینات مناسب تقویت کنید.
• هنگام بلند کردن اجسام، از حرکات ناگهانی و فشار بیش از حد خودداری کنید.
• فعالیت بدنی منظم داشته باشید.
• سیگار را ترک کنید.
• وزن مناسب را حفظ کنید.
• در صورت بروز علائم عصبی، به جای درمان خودسرانه، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.

آیا دیسک گردن با آرتروز گردن فرق دارد؟

بله. فتق یا بیرون‌زدگی دیسک گردن و آرتروز گردن یکسان نیستند، اگرچه ممکن است همزمان وجود داشته باشند.

در دیسک گردن، مشکل اصلی می‌تواند تغییر شکل، فرسایش یا بیرون‌زدگی دیسک بین مهره‌ای باشد. در آرتروز گردن، مفاصل و ساختارهای استخوانی ستون فقرات دچار تغییرات فرسایشی می‌شوند و ممکن است زائده‌های استخوانی نیز ایجاد شوند.

تغییرات فرسایشی دیسک و آرتروز گردن می‌توانند در بعضی بیماران باعث تنگ شدن سوراخ خروج عصب یا کانال نخاعی شوند و علائم عصبی ایجاد کنند.

آیا هر گردن‌دردی نشانه دیسک گردن است؟

خیر. گردن‌درد می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از گرفتگی و کشیدگی عضلات گرفته تا آرتروز، تغییرات دیسک، تنگی کانال نخاعی، آسیب‌های ناشی از ضربه و برخی بیماری‌های دیگر.

به همین دلیل، تشخیص دیسک گردن فقط بر اساس محل درد یا نتیجه یک تصویر MRI درست نیست و باید علائم، معاینه و یافته‌های تصویربرداری در کنار یکدیگر بررسی شوند.

سوالات متداول درباره بیماری دیسک گردن

از کجا بفهمیم دیسک گردن داریم؟

درد گردن همراه با انتشار درد به شانه و دست، گزگز، بی‌حسی یا ضعف می‌تواند با درگیری ریشه عصبی گردن مرتبط باشد؛ اما این علائم به‌تنهایی تشخیص قطعی نیستند.

پزشک با معاینه و در صورت نیاز MRI یا سایر بررسی‌ها علت را مشخص می‌کند.

آیا دیسک گردن خطرناک است؟

دیسک گردن در بسیاری از افراد با درمان غیرجراحی کنترل می‌شود و لزوماً خطرناک نیست.

با این حال، اگر باعث فشار قابل توجه روی نخاع یا ضعف پیشرونده شود، نیاز به بررسی سریع دارد.

آیا دیسک گردن باعث سرگیجه می‌شود؟

سرگیجه علامت اختصاصی فتق دیسک گردن نیست.

اگر فرد مبتلا به گردن‌درد همزمان دچار سرگیجه شود، باید علل دیگر نیز بررسی شوند و نباید سرگیجه را صرفاً به دیسک نسبت داد.

آیا دیسک گردن باعث سردرد می‌شود؟

برخی مشکلات گردنی می‌توانند با درد ناحیه پس‌سر یا سردرد همراه شوند، اما سردرد علت‌های متعددی دارد و وجود سردرد به‌تنهایی نشان‌دهنده فتق دیسک گردن نیست.

بهترین درمان دیسک گردن چیست؟

یک درمان واحد برای همه بیماران وجود ندارد.

در بیشتر موارد، درمان ابتدا غیرجراحی و بر اساس علائم بیمار انجام می‌شود. فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت و داروهای مناسب می‌توانند بخشی از درمان باشند.

در صورت ضعف پیشرونده، فشار قابل توجه روی نخاع یا عدم پاسخ به درمان محافظه‌کارانه، روش‌های مداخله‌ای یا جراحی ممکن است بررسی شوند.

آیا برای دیسک گردن همیشه MRI لازم است؟

خیر. MRI در همه موارد گردن‌درد ضروری نیست. پزشک بر اساس علائم، معاینه، مدت و شدت بیماری و احتمال درگیری عصب یا نخاع درباره نیاز به تصویربرداری تصمیم می‌گیرد.

MRI زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که علائم پایدار یا عصبی وجود داشته باشد یا احتمال درمان مداخله‌ای یا جراحی مطرح شود.

جمع‌بندی

بیماری دیسک گردن می‌تواند از تغییرات فرسایشی دیسک تا بیرون‌زدگی و فتق دیسک متغیر باشد.

اگر دیسک به ریشه عصبی فشار وارد کند، درد گردن ممکن است به شانه، بازو و دست انتشار پیدا کند و با گزگز، بی‌حسی یا ضعف همراه شود.

در صورت فشار روی نخاع، علائم جدی‌تری مانند اختلال تعادل و راه رفتن ممکن است ایجاد شود.

تشخیص دقیق بر اساس علائم، معاینه و در صورت نیاز MRI و سایر بررسی‌ها انجام می‌شود.

در بیشتر بیماران، درمان از روش‌های غیرجراحی مانند اصلاح فعالیت، دارو و فیزیوتراپی آغاز می‌شود. جراحی فقط برای برخی بیماران و بر اساس شرایط فردی آن‌ها ضرورت پیدا می‌کند.